Kapanmış Hesaba Para Gönderilirse Ne Olur? İade Süreci

Kapanmış bir hesaba gönderilen para kural olarak kaybolmaz: karşı banka işlemi kabul edemez ve tutar gönderen tarafa döner. Ne kadar sürede döneceği ise büyük ölçüde kanala bağlıdır. FAST'te sonuç genellikle saniyeler içinde belli olur; EFT'de iade, çalışma saatlerine takılabilir. Asıl sorun paranın dönüp dönmeyeceği değil, bu arada iki tarafın da ne olduğunu anlamamasıdır.

IBAN geçerli, hesap kapalı: bu nasıl mümkün?

IBAN, bir hesabın adresidir; hesabın durumu hakkında bilgi taşımaz. Hesap kapandığında numara matematiksel olarak değişmez, kontrol haneleri yine tutar. Bu yüzden IBAN doğrulama gibi biçimsel bir kontrol, kapanmış bir hesabın IBAN'ını da "geçerli" gösterir. Numaranın kurallara uyması, arkasında açık ve para kabul eden bir hesap bulunduğu anlamına gelmez. Bu ayrımı geçerli IBAN, aktif hesap demek mi? rehberinde ayrıntılı açıkladık.

Pratikte kapanmış hesaba ödeme en çok şu durumlarda yaşanır: kiracı eski ev sahibinin yıllar önce verdiği IBAN'a kira yollar, bir şirket tedarikçisinin kapattığı hesabı ödeme listesinden çıkarmayı unutur, bir aile üyesi rehbere kaydedilmiş eski numarayı kullanır. Numaranın ne zaman ve kimden alındığı, doğruluğu kadar önemlidir.

FAST ile gönderildiyse

TCMB, FAST sisteminde ödemelerin saniyeler içinde sonuçlandığını, belirlenen süre içinde tamamlanmayan işlemlerin iptal olduğunu ve sistem katılımcılarının işlem tamamlandıktan sonra gönderen ile alıcıya sonucu bildirdiğini belirtiyor. Kapalı bir hesaba yönelen işlem karşı bankada tamamlanamayacağı için, gönderen tarafın işlemin başarısız olduğunu kısa sürede görmesi beklenir.

Ekranda ne göreceğiniz bankanın uygulamasına göre değişir. Kimi uygulama transfer anında hata mesajı gösterir, kimi önce "işleminiz alındı" deyip ardından başarısız bildirimi gönderir. Hesabınızdan tutar düşmüş görünüyorsa hareketler ekranında aynı tutarın geri geldiği bir satır olup olmadığına bakın.

EFT ile gönderildiyse

EFT, TCMB ödeme sistemlerinin çalışma saatlerine bağlıdır; TCMB bu saatleri resmî tatiller dışında hafta içi 08.30-17.30, yarım iş günlerinde 13.00'e kadar olarak açıklıyor. Para gönderen bankadan çıkmış, alıcı banka hesabı kapalı bulduğu için geri çevirmişse iade de bir transfer hareketidir ve sistemin açık olduğu saatlere ihtiyaç duyar. Cuma öğleden sonra kapalı bir hesaba gönderilen EFT'nin iadesinin pazartesiye kalması bu yüzden şaşırtıcı değildir.

Beklemenin makul olmadığı bir noktada durumu bankanıza sorun. Burada mevzuat size bir hak tanıyor: Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği'nin 70. maddesine göre gerçekleştirilmeyen veya hatalı gerçekleştirilen işlemlerde gönderenin bankası, talep edilirse nedenini araştırır, sonucu bildirir ve bu araştırma için ücret alamaz.

Para dönerken hesabınızda ne olur?

Aynı maddeye göre gönderenin bankasının sorumlu olduğu durumlarda gerçekleşmeyen tutar gecikmeden iade edilir ve hesap eski durumuna getirilir. Hesap hareketinin tarihi de tutarın hesaptan çıktığı tarihten sonra olamaz. Bu hüküm her geri dönüş senaryosunu kapsamayabilir, ama bakmanız gereken yeri gösterir: iade satırının tarihi ve kredili mevduat hesabı kullanıyorsanız o günlere faiz işleyip işlemediği. Uyumsuz bir durum görürseniz dekont ve hesap özetiyle bankaya yazın.

İade sırasında ücret konusu da netleşmeli. TCMB'nin 2020/7 sayılı tebliği, tüketicinin hatası nedeniyle iade gereken EFT işlemlerinde Merkez Bankası'na ödenen masraflar dışında ücret alınmasını yasaklıyor. Gönderim için ödediğiniz ücretin iade edilip edilmeyeceği ise işlemin başarısızlık nedenine ve bankanın uygulamasına bağlı olabilir; dekonttaki ücret satırını saklayın ve bankanıza sorun.

Kapalı, hareketsiz ve bloke hesap aynı şey değil

Hareketsiz hesaplar için ayrı bir kural var. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nun 62. maddesine göre, hak sahibinin son talebi, işlemi veya yazılı talimatından itibaren on yıl boyunca aranmayan mevduat zamanaşımına uğrar; hak sahipleri tarafından aranmayan tutarlar belirli bir takvim içinde Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'na (TMSF) devredilir. Yani yıllardır kullanılmayan bir hesap kapanmış olmayabilir, ama içindeki paranın hukuki durumu değişmiş olabilir. Bu da gelen transferin kabul edilip edilmeyeceğini doğrudan söylemez; kesin bilgiyi hesabın bankası verir.

Bloke hesaplarda tablo daha karışıktır. Haciz gibi bir kısıt, çoğu zaman hesaptan çıkışı sınırlar; gelen paranın ne olacağı kısıtın türüne göre değişir. Hesap sahibi vefat ettiyse durum ayrıca ele alınmalı; bunu vefat eden kişinin hesabına para yazısında anlattık.

İşlemi sizin bankanız reddederse

Bazen sorun karşı bankada değil, talimatı ilk alan bankadadır. Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği'nin 63. maddesine göre banka bir ödeme emrini yerine getirmeyi reddederse, bilgi verilmesini engelleyen başka bir kanun hükmü ya da güvenliği tehdit eden objektif bir neden yoksa, ret gerekçesini ve varsa hatanın nasıl düzeltileceğini en geç emrin alınmasını izleyen iş günü sonuna kadar müşteriye bildirir. Ret mesajında "hesap bulunamadı" ya da "alıcı hesap uygun değil" gibi bir ifade görürseniz, sorunun IBAN yazımında mı yoksa hesabın durumunda mı olduğunu bu gerekçeden anlayabilirsiniz.

Bankaya sorarken elinizde olması gerekenler

• İşlem referans numarası, tarih ve saat, tutar ve alıcı IBAN'ı
• İşlemin FAST mı EFT mi olduğu (dekontta genellikle yazar)
• Hesap hareketlerinde çıkış ve varsa iade satırının ekran görüntüsü

Sorulacak sorular da kısa: işlem şu an hangi durumda, karşı bankadan ret mi geldi, iade hesaba hangi tarihle yazıldı ya da yazılacak, gönderim ücreti iade edilecek mi. Bu dört cevap, bekleyip beklememeniz gerektiğini netleştirir.

Gönderen olarak yapmanız gerekenler

1. İkinci ödemeyi hemen yapmayın. Önce ilk tutarın size döndüğünü hesap hareketlerinizde görün. Aksi halde iki ayrı işlemi takip etmek zorunda kalırsınız.
2. Alıcıdan güncel IBAN isteyin ve kaynağını kontrol edin. Yeni numarayı alıcının kendisinden, bildiğiniz bir kanal üzerinden alın. "Hesabım kapandı, şu IBAN'a gönder" mesajı dolandırıcıların da sık kullandığı bir kalıptır.
3. Dekontu ve iade hareketini saklayın. Kira veya fatura gibi bir yükümlülük söz konusuysa, ödemeyi zamanında denediğinizi gösteren belge işinize yarayabilir.
4. Makul süre geçtiyse bankanızdan araştırma isteyin. İşlem referans numarasıyla başvurun; bu araştırma ücretsizdir.

Alıcı olarak hesabınızı kapatmadan önce

Eski hesabı kapatacaksanız, o IBAN'ı kime verdiğinizi düşünün: işvereniniz, kiracınız, düzenli ödeme yapan müşterileriniz, iade bekleyeceğiniz alışveriş siteleri. Onlara yeni numarayı kapanıştan önce iletmek, geri dönen ödemelerle uğraşmaktan çok daha kolaydır. Numaranızı paylaşırken ekran görüntüsü yerine maskelenmiş ya da düz metin bir IBAN tercih edin.

İşletmeler için: eski IBAN'lar listede birikir

Maaş, tedarikçi ve bayi ödemelerinde kapanmış hesaplar genellikle iade dosyasında fark edilir. Önlemek için ödeme listesini düzenli temizlemek gerekir. Toplu ödeme listesi aracı biçimsel olarak hatalı IBAN'ları, tekrarlı IBAN bulma aracı ise iki farklı kişiye yazılmış aynı numarayı yakalar. İkisi de kapanmış hesabı tespit edemez; bunun için geri dönen ödemelerin kaydını tutup o IBAN'ları listeden çıkarmak ve alıcıdan güncel bilgi istemek gerekir. Geri dönen her işlemi "hata" olarak değil, listenin güncellenmesi gerektiğine dair bir sinyal olarak okuyun.

Para doğru IBAN'a gitmiş ama hesaba yansımamış gibi görünüyorsa kapanış dışında başka nedenler de olabilir; olası nedenleri IBAN doğru ama para geçmedi rehberinde sıraladık.