SWIFT Masraf Seçenekleri: OUR, SHA ve BEN Ne Anlama Gelir?

OUR, SHA ve BEN, uluslararası bir transferde masrafı kimin ödeyeceğini söyleyen üç koddur ve alıcının hesabına geçen tutarı doğrudan belirler. Kodu gönderen seçer. Sonucunu ise çoğu zaman alıcı yaşar: aynı 1.000 euroluk talimat, seçilen koda göre hesaba birkaç on euro farkla ulaşabilir.

Eski SWIFT MT103 mesajlarında bu bilgi 71A alanında taşınırdı. Swift, bankalar arası sınır ötesi ödeme talimatlarında MT ile ISO 20022 arasındaki geçiş dönemini Kasım 2025'te bitirdi; yeni pacs.008 mesajlarında aynı bilgi "charge bearer" alanında durur. Banka ekranınız hâlâ OUR/SHA/BEN yazıyor olabilir, arka planda ise DEBT, SHAR ve CRED kodları dolaşır.

Üç kodun kısa tanımı

OUR (İngilizce "bizim") masrafların tamamının gönderene ait olduğunu söyler. Gönderen banka kendi ücretini alır, çoğu zaman zincirdeki bankalar için de ayrıca bir ücret tahsil eder. Hedef, talimattaki tutarın alıcıya eksiksiz ulaşmasıdır.

SHA ("shared", paylaşımlı) en yaygın seçenektir. Gönderen yalnızca kendi bankasının ücretini öder. Aracı bankaların kesintileri yoldaki tutardan düşülür, alıcı bankanın gelen havale ücreti de alıcıdan alınır.

BEN ("beneficiary", lehtar) seçildiğinde yükün tamamı alıcıdadır. Gönderen bankanın ücreti bile gönderilen tutardan kesilebilir. Talimatta 1.000 yazar, hesaba belirgin biçimde daha azı geçer.

Aracı banka kesintisi nereden çıkıyor?

Gönderen bankanın alıcı bankada doğrudan hesabı yoksa para bir ya da birkaç muhabir bankadan geçer. Her durak işlemi kaydeder, uyum kontrolünden geçirir ve kendi ücretini keser. Sorun şu: zincirin kaç halkalı olacağı gönderme anında her zaman bilinmez. Para birimi, bankaların birbirleriyle kurduğu ilişkiler ve o günkü yönlendirme tercihi rotayı değiştirebilir. Bu yüzden SHA ya da BEN ile gelen bir ödemede kesinti tutarını önceden kuruşu kuruşuna söylemek zordur.

Muhabir banka mantığının ve alıcının gönderene hangi bilgileri vermesi gerektiğinin temel anlatımı yurt dışından Türkiye'ye para gönderme rehberinde var. Burada masraf koduna odaklanıyoruz.

Varsayımsal bir örnek: aynı fatura, üç farklı sonuç

Hollanda'daki bir müşteri, İstanbul'daki serbest çalışan bir tasarımcıya 1.000 euroluk faturayı ödüyor. Türkiye SEPA alanında olmadığı için bu bir SEPA ödemesi değil, SWIFT üzerinden yürüyen sınır ötesi bir transfer (ayrım için SEPA nedir yazısına bakabilirsiniz). Varsayımlarımız: gönderen bankanın ücreti 20 euro, zincirde tek bir aracı banka var ve 12 euro kesiyor, alıcı banka gelen transfer için 8 euro karşılığı ücret alıyor. OUR seçildiğinde gönderen bankanın zincir için ayrıca 20 euro tahsil ettiğini de varsayalım.

Uçlar arasındaki fark bu örnekte 80 euro: gönderen için 1.040, alıcı için 960. SHA ortada kalıyor ve iki tarafın da biraz ödediği bir düzen kuruyor. Tasarımcı euroyu TL hesabına aldıysa bir de döviz çevrim farkı eklenir; bu ayrı bir konu ve TL hesaba döviz gelirse ne olur yazısında ele alınıyor.

SEPA içinde bu kodlar neden görünmez?

Avrupa içinde euro gönderen biri, bankasının SEPA ekranında OUR veya BEN seçeneği bulamaz. SEPA ödemelerinde ISO 20022 tarafında yalnızca SLEV ("service level") kodu kullanılır; masraf kuralı ödeme şemasının kendisinden gelir. AB içindeki ödemeler için PSD2'nin 62. maddesi de iki tarafın bankası AB'deyken her tarafın kendi bankasının ücretini ödemesini esas alır. Yani SEPA'da fiilen SHA benzeri bir düzen zorunludur ve tutar yolda eksilmez.

Türkiye'den ya da Türkiye'ye yapılan euro transferlerinde bu kural devreye girmez. Kod seçimi yine gönderenin elindedir, bu yüzden pazarlık konusu olabilir.

Hangi kodu istemek mantıklı?

Sabit tutarlı bir fatura tahsil ediyorsanız OUR istemek en temiz yoldur. Karşı taraf bunu kabul etmiyorsa iki seçenek kalır: kesinti beklentisini fiyatınıza baştan yansıtmak ya da sözleşmeye "banka masrafları ödeyene aittir" gibi bir cümle koymak. Tutar büyük ve ücretler görece küçükse SHA çoğu zaman makul bir uzlaşmadır.

BEN nadiren savunulabilir. Alıcının masrafı gerçekten üstlenmesi gereken durumlar dışında, örneğin kendi hesabınızdan kendinize para aktarırken, alıcıya en kötü sonucu veren seçenektir. Bir müşteri varsayılan olarak BEN gönderiyorsa bunu bir kez yazılı olarak konuşmak, sonraki her faturada eksik tahsilat tartışmasından kurtarır.

OUR seçildi ama tutar yine eksik geldiyse

Bu durum sanıldığından sık görülür. Bankalar döviz transferi sayfalarında alıcı banka ya da muhabir bankanın tutar üzerinden kesinti yapabileceğini açıkça belirtir; OUR, bir hedef talimattır ama zincirdeki her bankanın buna aynı biçimde uyacağının teminatı değildir. Eksikliği anlamak için şu sırayı izleyin:

1. Gönderenden transferin banka dekontunu ve UETR numarasını isteyin. UETR, Swift ağındaki her ödeme talimatına eklenen 36 karakterlik benzersiz referanstır ve zincirdeki bankaların işlemi bulmasını sağlar.
2. Dekontta masraf kodunun gerçekten OUR olarak iletildiğini kontrol edin. Gönderenin ekranda yanlış seçim yapması eksikliğin en sık nedenidir.
3. Kendi bankanızın gelen transfer detayına bakın: kendi ücretini mi aldı, yoksa tutar hesabınıza zaten eksik mi ulaştı?
4. Tutar eksik ulaştıysa, UETR ile birlikte bankanızdan hangi aracı bankanın ne kestiğini sormasını isteyin.

Eksiklik bazen masraftan değil, yanlış hesaba yönlendirmeden ya da gecikmeden kaynaklanır. Para hiç görünmüyorsa IBAN doğru ama para geçmedi yazısındaki kontroller daha uygun bir başlangıç noktasıdır.

Gönderene yazarken kodu nasıl belirtmeli?

Ödeme talimatı bilgilerinizi paylaşırken masraf tercihini de aynı mesaja ekleyin. Tek satır yeterli: "Lütfen masraf seçeneği olarak OUR seçin." Aynı mesajda IBAN'ınızın biçimsel olarak geçerli olduğunu kontrol edin, bankanızın SWIFT/BIC kodunu IBAN'dan SWIFT/BIC aracıyla bulup bankanızdan teyit edin ve açıklama alanı için fatura numarasını içeren düzenli bir metin hazırlayın. Bunun için ödeme açıklaması aracı işinizi kolaylaştırır.

Kodu mesaja yazmak küçük bir ayrıntı gibi görünür. Oysa gönderenin bankası çoğu zaman SHA'yı varsayılan olarak işaretler ve kimse değiştirmezse ödeme o şekilde gider.

Faturaya ve sözleşmeye nasıl yazılır?

Mesajla yapılan rica unutulabilir; yazılı bir madde kalıcıdır. Yurt dışı müşterilerle çalışıyorsanız faturanın ödeme koşulları bölümüne İngilizce tek bir cümle eklemek yeterli olur: "All bank charges, including intermediary bank fees, are to be borne by the payer (charge option OUR)." Sözleşmede aynı ifadeyi, eksik gelen tutarın bir sonraki faturaya ekleneceğini söyleyen ikinci bir cümleyle tamamlayabilirsiniz.

Bu maddeyi yazmak, kesintinin hiç olmayacağı anlamına gelmez. Ama eksik tahsilat olduğunda konuşmayı "kim ödemeli?" sorusundan "farkı nasıl kapatalım?" sorusuna taşır.

Bankanıza sormanız gereken beş soru

Masraf kodunun sonucunu tahmin edebilmek için kendi bankanızın uygulamasını bilmeniz gerekir. Müşteri hizmetlerine ya da şubeye şu soruları yöneltin; cevapların çoğu ücret tarifesinde de yazar:

• Gelen döviz transferi için ücret alınıyor mu, alınıyorsa sabit mi yoksa tutara göre mi hesaplanıyor?
• Ücrete BSMV ekleniyor mu, tarifede gösterilen rakam vergi dahil mi?
• OUR koduyla gelen bir transferde alıcıdan yine de ücret kesiliyor mu?
• Ücret transferin para biriminden mi, yoksa TL hesabımdan mı alınıyor?
• Eksik gelen bir tutarda aracı bankanın kesintisini araştırma talebi ücretli mi?

Son soru küçük tutarlarda önemlidir: birkaç euroluk bir farkı araştırmanın bedeli, farkın kendisinden yüksek olabilir. Böyle durumlarda araştırma yerine farkı bir sonraki faturada müşteriyle netleştirmek daha ekonomik bir yol olur.