Bağış Kampanyası İçin IBAN Paylaşmak: İzin, Hesap ve Güvenlik

Bir bağış kampanyası için IBAN paylaşmadan önce sorulması gereken ilk soru teknik değil, hukukidir: bu yardımı toplamak için izin gerekiyor mu? Türkiye'de yardım toplamayı 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu düzenler ve kanunun temel kuralı açıktır: kişiler ve kuruluşlar yetkili makamdan izin almadan yardım toplayamaz. Sosyal medyada paylaşılan "şu IBAN'a destek olun" gönderisi de bu kuralın dışında değildir. İkinci soru hangi hesabın kullanılacağı, üçüncüsü ise IBAN'ın bağışçıya güvenli ve doğrulanabilir biçimde nasıl ulaştırılacağıdır.

Aşağıdaki bilgiler kanun metnine ve İçişleri Bakanlığı Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü'nün açıklamalarına dayanıyor. Hukuki tavsiye değildir; kampanyanız izin kapsamına girip girmediği konusunda tereddütteyseniz valilik veya kaymakamlığın ilgili birimine ya da bir avukata danışın.

Kanun ne diyor: izin, istisnalar ve yetkili makam

2860 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre gerçek kişiler, dernekler, kurumlar, vakıflar, spor kulüpleri, gazete ve dergiler kanundaki amaçlarla yardım toplayabilir. 5. madde yardım toplama yolları arasında makbuzla toplamayı, kutu koymayı ve bankalarda hesap açtırmayı sayar. Yani bir banka hesabı ve IBAN, kanunun tanıdığı bir toplama yoludur; ama izin şartını ortadan kaldırmaz.

İzin için başvurulacak makam kampanyanın coğrafi kapsamına göre değişir (7. madde):

• Faaliyet tek bir ilçenin sınırları içindeyse o ilçenin kaymakamlığı
• Bir ilin birden fazla ilçesini kapsıyorsa o ilin valiliği
• Birden fazla ili kapsıyorsa kişi ya da kuruluşun yerleşim yerinin bulunduğu ilin valiliği; bu durumda ilgili valiliklere ve İçişleri Bakanlığı'na bilgi verilir

Genel Müdürlüğün açıklamasına göre başvurular dilekçeyle yapılır ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır. Başvuruda yardımın amacı, toplanacak miktar, yer ve yöntem gibi bilgiler istenir; yardım toplama bittikten sonra da kesin hesabın çıkarılıp izin veren makama verilmesi gerekir. İnternet üzerinden yürütülen kampanyalarda coğrafi kapsam belirsizleşebileceği için hangi makama başvuracağınızı başvuru öncesinde il sivil toplumla ilişkiler müdürlüğünden teyit edin.

İzin gerektirmeyen durumlar

Kanunun 2. maddesi bazı kuruluşların kendi statülerine göre yaptıkları bağış kabullerini kapsam dışında tutar: dernekler, sendikalar ve üst kuruluşları, spor kulüpleri, meslek kuruluşları ve bağış kabulüne yetkili vakıflar, üyelerinden ve diğer kişilerden kendi statülerine göre bağış alabilir. Ayrıca 6. maddeye göre kamu yararına çalışan dernek, kurum ve vakıflardan hangilerinin izin almadan yardım toplayabileceği Cumhurbaşkanınca belirlenip ilan edilir. Vakıflar Genel Müdürlüğü izin almadan yardım toplayabilen vakıflar hakkında ayrıca bilgi yayımlıyor.

Bir derneğin kendi hesabına bağış kabul etmesi ile aynı derneğin kamuya açık, geniş çaplı bir kampanya düzenlemesi arasındaki çizgi her zaman net değildir. Kampanyanın tüzükteki amaçla uyumlu olup olmadığını ve izne gerek olup olmadığını dernek yönetimi değerlendirmeli; şüphede kalındığında il sivil toplumla ilişkiler müdürlüğüne sorulmalıdır.

Kişisel hesap mı, kurum hesabı mı

Kendi IBAN'ınızla bağış toplamak en hızlı yol gibi görünür ama üç sorunu vardır. Birincisi, bağışlar kişisel harcamalarınızla aynı hesapta karışır ve kesin hesabı çıkarmak zorlaşır. İkincisi, bağışçı açısından paranın kampanyaya mı size mi gittiği ayırt edilemez; dolandırıcıların en çok kullandığı kalıp da tam olarak budur. Üçüncüsü, adınız, bankanız ve IBAN'ınız binlerce kişiyle paylaşılmış olur.

Bizim görüşümüz net: kamuya açık bir kampanya için, izin alınmışsa yalnızca bu kampanya için açılmış ayrı bir hesap; bir dernek veya vakıf üzerinden yürütülüyorsa kurumun kendi hesabı kullanılmalı. Kurum hesabında hesap unvanı kurumun adıdır ve bağışçı havale ekranında gördüğü adla kampanya sahibini karşılaştırabilir.

IBAN'ı nasıl paylaşmalı

Bağış IBAN'ı gizli bir bilgi değildir; tam tersine, herkesin doğru okuyabilmesi gerekir. Burada amaç IBAN'ı saklamak değil, kopyalanıp değiştirilmesini zorlaştırmak ve bağışçıya teyit yolu vermektir.

• Tek bir resmî kaynak belirleyin. IBAN'ı kurumun web sitesindeki bir sayfada yayımlayın ve sosyal medya paylaşımlarında bu sayfaya yönlendirin. Görsele gömülü IBAN'lar kolayca kopyalanıp başka bir hesapla yeniden paylaşılır.
• Metin olarak da verin. Görsel kullanacaksanız IBAN'ı açıklamada düz metin olarak da yazın; bağışçı elle yazmak zorunda kalmasın. Görsel paylaşımın risklerini ekran görüntüsüyle IBAN paylaşmak sayfasında anlattık.
• Hesap unvanını ve bankayı yazın. "Alıcı: X Derneği, Y Bankası" bilgisi, bağışçının transfer ekranında gördüğü adla karşılaştırma yapmasını sağlar.
• İzin bilgisini görünür kılın. İzinli bir kampanyada izni veren makamı ve tarihini paylaşmak bağışçıya güven verir.
• Açıklamayı tarif edin. "Açıklamaya DEPREM-2026 yazın" gibi kısa bir kod, kesin hesap sırasında bağışları ayırmayı kolaylaştırır. Kodu kısa, Türkçe karaktersiz ve tek kelime tutun; bağışçıya önereceğiniz metni ödeme açıklaması aracıyla önceden deneyin.

Düzenli, güvenilir bir görünüm için paylaşım kartı ya da IBAN QR kodu üretilebilir; ancak her ikisinin yanında IBAN'ın metin halini de bulundurun.

Bağışçıların gizliliği

Bağışlar hesaba geldikçe ekstrede bağışçının adı ve bazen açıklamaya yazdığı notlar görünür. "Destek olanlara teşekkürler" diye ekstre görüntüsü paylaşmak, bu kişilerin adlarını ve bağış tutarlarını izinleri olmadan açıklamak anlamına gelir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında kişisel verilerin amaçla sınırlı ve ölçülü işlenmesi gerekir. Şeffaflık için toplam tutarı ve harcama dökümünü paylaşın; bağışçı listesini değil. Harcama dökümünde kampanyadan ödeme yapılan tedarikçi ya da ihtiyaç sahibi hesaplarını gösterecekseniz, bu IBAN'ları IBAN maskeleme ile kısmen gizlemek yeterli şeffaflığı korurken kişisel veriyi açığa çıkarmaz.

Kampanya bittiğinde IBAN'la ne yapmalı

Kampanyalar biter ama paylaşılan IBAN'lar internette kalmaya devam eder. Aylar sonra bir gönderiyi görüp bağış yapan kişi, kapanmış bir kampanyaya ya da artık başka amaçla kullanılan bir hesaba para gönderebilir. Kampanya sona erdiğinde kurumun sayfasında kampanyanın kapandığını ve toplanan tutarın nasıl kullanıldığını duyurun, sabitlenmiş sosyal medya gönderilerini güncelleyin ve mümkünse IBAN içeren görselleri kaldırın.

İzinli bir kampanyada kesin hesabın izin veren makama verilmesi de bu kapanış sürecinin parçasıdır. Kampanya kapandıktan sonra hesaba gelmeye devam eden bağışların nasıl değerlendirileceğini önceden planlamak, sonradan "bu para nereye gitti?" sorusuyla karşılaşmamanın en kolay yoludur; bu konuda izin veren makamın yönlendirmesini alın.

Bağışçı için sahte kampanya işaretleri

Afet ve hastalık dönemlerinde sahte bağış IBAN'ları hızla çoğalır. Şu işaretlerden biri bile durup kontrol etmek için yeterlidir:

• Kurum adına yapılan bir kampanyada IBAN'ın bir kişi adına olması
• IBAN'ın yalnızca doğrudan mesajla, görselde ya da kısa süreli hikâyede paylaşılması
• Kurumun resmî sitesinde bu IBAN'ın bulunmaması
• "Son saatler", "hemen gönderin" gibi aciliyet baskısı
• İzin bilgisi, kesin hesap ya da harcama dökümü sözü verilmemesi

Bağış yapmadan önce IBAN'ı IBAN'dan banka bulma aracında kontrol edip, gösterilen bankanın kurumun sitesinde yazan bankayla uyuşup uyuşmadığına bakabilirsiniz. Bu kontrol hesabın kime ait olduğunu söylemez; tutarsızlığı yakalar. Asıl teyit, IBAN'ı kurumun resmî sitesinden kendiniz bulmak ve transfer ekranında görünen alıcı adını kontrol etmektir. Genel dolandırıcılık kalıpları için IBAN dolandırıcılığı rehberine göz atın.